สถานการณ์การค้ายางพาราไทย–บัลแกเรีย

1) ภาพรวมประเทศบัลแกเรีย

บัลแกเรียเป็นประเทศทางตะวันออกเฉียงใต้ของสหภาพยุโรป มีชายฝั่งทะเลดำและท่าเรือของตนเอง ตั้งอยู่บนเส้นทางคมนาคมทางบกที่เชื่อมยุโรปกลางเข้ากับตุรกีและตะวันออกกลาง เศรษฐกิจอยู่ระหว่างการยกระดับจากฐานต้นทุนแรงงานต่ำไปสู่การผลิตที่ซับซ้อนขึ้น โดยดึงดูดการลงทุนตั้งโรงงานชิ้นส่วนยานยนต์และชิ้นส่วนไฟฟ้าเพื่อป้อนห่วงโซ่อุปทานของยุโรปตะวันตก ประเทศยังคงใช้เงินสกุลของตนเองในการค้าภายในบางส่วน ต้นทุนนำเข้าที่ซื้อขายด้วยเงินดอลลาร์สหรัฐจึงผันแปรตามอัตราแลกเปลี่ยนอีกชั้น

ความต้องการยางธรรมชาติของบัลแกเรียมาจากโรงงานชิ้นส่วนยานยนต์และผลิตภัณฑ์ยางทางเทคนิคที่ตั้งขึ้นเพื่อส่งออกไปยังตลาดยุโรปตะวันตกเป็นหลัก มิใช่จากการบริโภคภายในประเทศ ถัดมาคือผลิตภัณฑ์ยางสำหรับงานเกษตรและงานก่อสร้าง และตลาดยางล้อทดแทนของรถที่ใช้งานอยู่ในประเทศ อุปสงค์จึงแปรผันตามคำสั่งซื้อของโรงงานประกอบในยุโรปตะวันตกมากกว่าจะแปรผันตามกำลังซื้อภายใน

ในบรรดา 46 ประเทศที่มีข้อมูลการนำเข้ายางธรรมชาติในปี 2567 บัลแกเรียเป็นผู้นำเข้าอันดับที่ 40 ของโลก ไทยเป็นต้นทางยางธรรมชาติอันดับที่ 1 ของประเทศนี้ ด้วยส่วนแบ่ง 83.87% ของมูลค่านำเข้ายางธรรมชาติ (พิกัด 4001) ทั้งหมด อย่างไรก็ตาม เมื่อนับรวมทั้งหมวด 40 ซึ่งรวมยางล้อและผลิตภัณฑ์ยางสำเร็จรูปเข้าไปด้วย ส่วนแบ่งของไทยลดลงเหลือ 6.63% เนื่องจากมูลค่านำเข้าของประเทศนี้กระจุกอยู่ที่กลุ่มยางล้อถึง 47.3% ของทั้งหมวด ซึ่งเป็นสินค้าที่ไทยยังเข้าไปแข่งขันได้น้อยกว่ากลุ่มวัตถุดิบมาก ระยะห่างระหว่างตัวเลขสองตัวนี้คือประเด็นที่หัวข้อถัดไปของรายงานจะขยายความ

เงื่อนไขที่ต้องติดตามคือระเบียบ EUDR ซึ่งกำหนดให้ผู้นำเข้าพิสูจน์แหล่งที่มาถึงระดับแปลงปลูก และการที่โรงงานในประเทศส่วนมากเป็นผู้รับจ้างผลิตให้บริษัทข้ามชาติ การกำหนดผู้ขายวัตถุดิบจึงมักตัดสินใจที่สำนักงานใหญ่ในประเทศอื่น อีกประการคือที่ตั้งบนเส้นทางการค้าทางบก ทำให้ยางบางส่วนเข้าประเทศผ่านท่าเรือของประเทศสมาชิกอื่นแล้วเคลื่อนย้ายต่อ สถิติการนำเข้าตรงจึงต่ำกว่าปริมาณที่ใช้จริง

ย่อหน้าความสัมพันธ์ทางการค้ากับไทยคำนวณจากคลังข้อมูล กยท. (ฐานข้อมูลการค้าโลก BACI (CEPII) ในคลังข้อมูล กยท. ปี ค.ศ. 2024) ส่วนย่อหน้าเศรษฐกิจ อุตสาหกรรม และเงื่อนไขที่ต้องติดตาม เป็นบริบทเชิงคุณภาพที่เรียบเรียงประกอบรายงาน มิใช่ผลจากคลังข้อมูล และแก้ไขได้ทุกย่อหน้า

2) ภาพรวมการนำเข้ายางและของทำด้วยยาง

ในปี 2567 บัลแกเรียนำเข้ายางและของทำด้วยยาง (พิกัดศุลกากรหมวด 40) จากทั่วโลกมูลค่า 588.71 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้น 4.63% จากปี 2566 โดยนำเข้าจากไทย 39.05 ล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็นส่วนแบ่ง 6.63%

ตลอดช่วง 2563–2567 มูลค่านำเข้าหมวด 40 ของบัลแกเรียจากทั่วโลกเพิ่มขึ้นจาก 439.71 เป็น 588.71 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (33.89%) ส่วนแบ่งของไทยในตลาดนี้มีทิศทางสูงขึ้นจาก 3.45% ในปี 2563 เป็น 6.63% ในปี 2567 โดยปีที่ไทยมีส่วนแบ่งสูงสุดคือ 2567 ที่ 6.63% และต่ำสุดคือ 2565 ที่ 3.05%

เมื่อแยกอัตราการเติบโตของสองฝั่งออกจากกัน ระหว่างปี 2563 ถึง 2567 มูลค่าที่บัลแกเรียนำเข้าจากทั่วโลกเพิ่มขึ้น 33.89% ขณะที่มูลค่าที่นำเข้าจากไทยเพิ่มขึ้น 157.08% ไทยจึงเติบโตเร็วกว่าตลาดอยู่ 123.19 จุด ซึ่งเป็นเหตุผลโดยตรงที่ทำให้ส่วนแบ่งของไทยสูงขึ้น การแยกอ่านเช่นนี้จำเป็น เพราะมูลค่าส่งออกที่เพิ่มขึ้นในตลาดที่กำลังขยายตัวอาจหมายถึงการเสียส่วนแบ่งก็ได้ หากเติบโตช้ากว่าตลาดโดยรวม การดูเฉพาะตัวเลขมูลค่าจึงให้ภาพที่ไม่ครบ

ที่มา : ฐานข้อมูลการค้าโลก BACI (CEPII) ในคลังข้อมูล กยท. · ปี ค.ศ. 2024 (พ.ศ. 2567)

2.5) มุมมองจากแผนที่การค้า

ไทยส่งออก

ไทยส่งออกยางและของทำด้วยยางไปยังบัลแกเรีย มูลค่า 39.05 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2567 คิดเป็นส่วนแบ่ง 6.63% ของมูลค่านำเข้าทั้งหมดของประเทศนี้

ไทยนำเข้า

แผนที่นี้แสดงต้นทางที่ไทยนำเข้ายาง — ใช้ประกอบการมองว่าไทยอยู่ตรงไหนของห่วงโซ่อุปทานโลก

การค้ายางธรรมชาติของโลก

ในการค้ายางธรรมชาติของโลก ไทย เป็นผู้ส่งออกรายใหญ่ที่สุดที่บัลแกเรียนำเข้า (26.82 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) โดยไทยอยู่อันดับ 1

ที่มา : แผนที่จากแดชบอร์ดตลาดโลก–ตลาดไทย ของระบบ · ฐานข้อมูลการค้าโลก BACI ปี 2567

3) นำเข้าแยกรายพิกัด

ที่มา : ฐานข้อมูลการค้าโลก BACI (CEPII) ในคลังข้อมูล กยท. · ปี ค.ศ. 2024 (พ.ศ. 2567)

พิกัดที่มีมูลค่านำเข้าจากโลกสูงสุดสามอันดับแรกของบัลแกเรีย ได้แก่ ยางนอกชนิดอัดลม (ยางล้อ) (พิกัด 4011) มูลค่า 270.12 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ของอื่น ๆ ทำด้วยยางวัลแคไนซ์ (พิกัด 4016) มูลค่า 92.12 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หลอดและท่อยางวัลแคไนซ์ (พิกัด 4009) มูลค่า 69.93 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยพิกัดที่ไทยมีส่วนแบ่งตลาดสูงสุดคือ ยางธรรมชาติ (พิกัด 4001) ที่ 83.87%

3.1) การอ่านข้อมูลรายพิกัดเพิ่มเติม

ก) พิกัดที่บัลแกเรียนำเข้ามากที่สุดสามอันดับ

• ยางนอกชนิดอัดลม (ยางล้อ)(4011)270.12 ล้าน$(+8.62%)
• ของอื่น ๆ ทำด้วยยางวัลแคไนซ์(4016)92.12 ล้าน$(+6.02%)
• หลอดและท่อยางวัลแคไนซ์(4009)69.93 ล้าน$(+3.06%)

ข) พิกัดที่ไทยมีส่วนแบ่งตลาดสูงสุดสามอันดับ

• ยางธรรมชาติ(4001)83.87%
• ของใช้ทางเภสัชกรรมทำด้วยยาง(4014)29.85%
• เส้นด้ายและเชือกยางวัลแคไนซ์(4007)12.18%

ค) พิกัดที่มูลค่านำเข้าโตเร็วที่สุด (ตลาดเป้าหมายที่ไทยเจาะได้)

• ยางธรรมชาติ(4001)31.98 ล้าน$(+75.37%)
• เครื่องแต่งกายและถุงมือยาง(4015)14.06 ล้าน$(+22.73%)
• ยางนอกชนิดอัดลม (ยางล้อ)(4011)270.12 ล้าน$(+8.62%)

เมื่อมองสองด้านของตลาดนี้พร้อมกันจะเห็นความไม่สมมาตรที่ชัดเจน ด้านวัตถุดิบ ไทยมีส่วนแบ่งในกลุ่มวัตถุดิบ ซึ่งนับพิกัด 4001 และ 4005 รวมกัน อยู่ที่ 60.08% ขณะที่ด้านสินค้าปลายทางซึ่งเป็นที่ที่มูลค่าส่วนใหญ่อยู่ ไทยมีส่วนแบ่งในกลุ่มยางล้อเพียง 3.50% ทั้งที่บัลแกเรียนำเข้ายางล้อจากโลกถึง 278.30 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เทียบกับกลุ่มยางธรรมชาติที่ 44.64 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ความต่างนี้หมายความว่ายางไทยเข้าสู่ตลาดนี้ในฐานะวัตถุดิบที่ผู้อื่นนำไปสร้างมูลค่าเพิ่ม แล้วขายกลับเข้าตลาดเดียวกัน ในปี 2567 พิกัดที่เหลือช่องว่างให้ไทยขยายตลาดได้มากที่สุดคือ ยางนอกชนิดอัดลม (ยางล้อ) (พิกัด 4011) ซึ่งบัลแกเรียนำเข้าจากโลกมูลค่า 270.12 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่ไทยมีส่วนแบ่งเพียง 3.54% อย่างไรก็ตาม การขยับเข้าไปในพิกัดปลายทางเช่นนี้อาศัยเงื่อนไขคนละชุดกับการขายวัตถุดิบ กล่าวคือต้องผ่านการรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ของประเทศปลายทาง และต้องเข้าถึงเครือข่ายผู้ซื้อที่มีสัญญาผูกพันกับผู้ผลิตเดิมอยู่แล้ว ความได้เปรียบด้านคุณภาพเนื้อยางที่ไทยมีในตลาดวัตถุดิบจึงไม่ส่งผ่านมาถึงตลาดปลายทางโดยอัตโนมัติ

ที่มา : ฐานข้อมูลการค้าโลก BACI (CEPII) ในคลังข้อมูล กยท. · ปี ค.ศ. 2024 (พ.ศ. 2567)

4) ต้นทางการนำเข้า

ต้นทางยางธรรมชาติหลักของบัลแกเรียสามอันดับแรก ได้แก่ ไทย (83.87%) อินโดนีเซีย (8.45%) อิตาลี (3.07%) ส่วนไทยนั้น ไทยอยู่อันดับที่ 1ในบรรดาต้นทางยางธรรมชาติของประเทศนี้

4.1 ต้นทางยางธรรมชาติ (พิกัด 4001)

4.2 ต้นทางทั้งหมวด 40

ที่มา : ฐานข้อมูลการค้าโลก BACI (CEPII) ในคลังข้อมูล กยท. · ปี ค.ศ. 2024 (พ.ศ. 2567)

4.3) ไทยเทียบคู่แข่งในตลาดนี้

ประเทศที่มีอันดับใกล้เคียงกับไทยมากที่สุดในบรรดาต้นทางยางธรรมชาติของบัลแกเรียคือ อินโดนีเซีย อันดับที่ 2 มูลค่า 2.70 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่ไทยอยู่อันดับที่ 1 มูลค่า 26.82 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ต่างกัน 24.12 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 75.42 จุดของสัดส่วนตลาด

ก) ส่วนแบ่งต้นทางยางธรรมชาติเคลื่อนไหว ปี 2563–2567

เปลี่ยนแปลงเป็นจุดร้อยละของส่วนแบ่งมูลค่านำเข้ายางธรรมชาติ (พิกัด 4001) มิใช่อัตราการเติบโตของมูลค่า · ราคาต่อตันคำนวณจากมูลค่าหารด้วยปริมาณของปี 2567

ระหว่างปี 2563 ถึง 2567 ส่วนแบ่งของไทยในตลาดยางธรรมชาติของบัลแกเรียเพิ่มขึ้น 48.41 จุด จาก 35.46% เป็น 83.87% ส่วนแบ่งที่เพิ่มขึ้นนี้มิได้เกิดจากการขยายตัวของตลาดเพียงอย่างเดียว แต่มาจากการแทนที่ต้นทางเดิมที่ถอยลง โดยต้นทางที่เสียส่วนแบ่งมากที่สุดคือ อินโดนีเซีย ลดลง 30.25 จุด และโกตดิวัวร์ ลดลง 1.90 จุด เมื่อรวมทุกต้นทางที่ถอยในกลุ่มนี้ เสียส่วนแบ่งไปทั้งสิ้น 33.76 จุด ขณะที่ฝ่ายที่รุกได้เพิ่มรวม 49.47 จุด ส่วนต่างที่เหลือมาจากต้นทางรายย่อยนอกกลุ่มที่แสดงในตารางนี้ ทั้งนี้ ต้นทางที่รุกคืบเร็วที่สุดในกลุ่มเดียวกันคืออิตาลี ซึ่งเพิ่มขึ้น 1.06 จุด จึงเป็นคู่แข่งที่ต้องจับตาควบคู่ไปด้วย

ในปี 2567 บัลแกเรียจ่ายค่ายางธรรมชาติจากไทยเฉลี่ยตันละ 1,898 ดอลลาร์สหรัฐ ต่ำกว่าราคาเฉลี่ยที่จ่ายให้ทุกต้นทางรวมกัน (ตันละ 1,931 ดอลลาร์สหรัฐ) อยู่ 1.7% และสูงกว่าโกตดิวัวร์ซึ่งเป็นต้นทางที่ราคาต่ำที่สุดในกลุ่มนี้ (ตันละ 1,375 ดอลลาร์สหรัฐ) ถึง 38.0% การที่ไทยขายได้ราคาต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของตลาดและเพิ่มส่วนแบ่งได้ บ่งชี้ว่าส่วนแบ่งที่ได้มาส่วนหนึ่งมาจากความได้เปรียบด้านราคา ซึ่งเป็นฐานที่เปราะบางกว่าความได้เปรียบด้านคุณภาพ เพราะคู่แข่งลอกเลียนได้ทันทีที่ต้นทุนของตนลดลง

ที่มา : ฐานข้อมูลการค้าโลก BACI (CEPII) ในคลังข้อมูล กยท. · ปี ค.ศ. 2024 (พ.ศ. 2567)

5) การส่งออกของไทยไปบัลแกเรีย

ในปี 2568 ไทยส่งออกยางและผลิตภัณฑ์ยางไปบัลแกเรียมูลค่ารวม 1,116.57 ล้านบาท ลดลง 8.47% จากปี 2567 ที่มีมูลค่า 1,219.88 ล้านบาท

* ปี 2569 เป็นข้อมูลถึงเดือนกรกฎาคม

ที่มา : กรมศุลกากร ประมวลผลโดยกองวิจัยเศรษฐกิจยาง ฝ่ายเศรษฐกิจยาง · ข้อมูลถึง กรกฎาคม พ.ศ. 2569

เมื่อแยกมูลค่าออกจากปริมาณในกลุ่มยางธรรมชาติแปรรูป พบว่าปี 2568 ไทยส่งไปบัลแกเรีย 12,277 ตันเนื้อยางแห้ง มูลค่า 811.88 ล้านบาท คิดเป็นราคาเฉลี่ย 66.13 บาทต่อกิโลกรัม เทียบกับปี 2567 ที่ 14,132 ตัน มูลค่า 942.07 ล้านบาท หรือ 66.66 บาทต่อกิโลกรัม กล่าวคือมูลค่าลดลง 13.82% ปริมาณลดลง 13.13% และราคาต่อหน่วยลดลง 0.80% มูลค่าลดลงจากทั้งสองด้านพร้อมกัน คือขายได้น้อยลงและได้ราคาต่ำลงด้วย ซึ่งเป็นสัญญาณที่ควรให้น้ำหนักมากกว่ากรณีที่ลดลงจากด้านใดด้านหนึ่ง เพราะสะท้อนทั้งอุปสงค์ที่อ่อนลงและอำนาจต่อรองที่ลดลงในเวลาเดียวกัน

5.1 ชนิดยางที่ไทยส่งออกมากที่สุด (ปีปฏิทินล่าสุด ถึง กรกฎาคม พ.ศ. 2569)

ข้อมูลชนิดยางปีปฏิทินล่าสุดของศุลกากร ถึง กรกฎาคม พ.ศ. 2569 (ช่วงเดียวกับแถวปี 2569 ในตารางรายปีข้างต้น ซึ่งยังไม่ครบปี) พบว่าชนิดยางธรรมชาติแปรรูปที่ไทยส่งออกไปบัลแกเรียมากที่สุดคือ ยางแท่ง มูลค่า 427.59 ล้านบาท ส่วนผลิตภัณฑ์ยางที่มากที่สุดคือ ยางนอกชนิดอัดลมที่เป็นของใหม่ มูลค่า 307.10 ล้านบาท

6) สรุปข้อค้นพบสำคัญ

7) ข้อเสนอแนะ

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย — ตัวเลขของตลาดนี้ชี้ตรงกันว่าไทยแข็งแรงในกลุ่มวัตถุดิบ (พิกัด 4001 และ 4005) โดยมีส่วนแบ่ง 60.08% แต่ยังเข้าไม่ถึงกลุ่มที่มูลค่าอยู่จริง คือยางล้อ ซึ่งบัลแกเรียนำเข้า 278.30 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่ไทยมีส่วนแบ่งเพียง 3.50% ข้อสังเกตที่สำคัญคือ แม้ไทยจะได้ส่วนแบ่งวัตถุดิบของตลาดนี้ไปทั้งหมด มูลค่าที่ได้ก็ยังไม่ถึงขนาดของกลุ่มยางล้อ เพราะกลุ่มวัตถุดิบทั้งกลุ่มมีมูลค่าเพียง 44.64 ล้านดอลลาร์สหรัฐ การเพิ่มมูลค่าการส่งออกไปตลาดนี้อย่างมีนัยสำคัญจึงทำไม่ได้ด้วยการเพิ่มปริมาณวัตถุดิบ มาตรการที่ตรงกับข้อค้นพบนี้คือการสนับสนุนให้ผู้ประกอบการไทยผ่านการรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ของประเทศปลายทาง และการเจรจาลดอุปสรรคที่มิใช่ภาษีสำหรับผลิตภัณฑ์ยางสำเร็จรูป มากกว่าการมุ่งขยายปริมาณยางดิบเพียงอย่างเดียว

ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติการ — ราคาที่ไทยได้รับยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของทุกต้นทางอยู่ 1.7% ซึ่งหมายความว่าไทยยังขายในกลุ่มที่แข่งด้วยราคาเป็นหลัก การยกระดับเกรดและการรับรองคุณภาพจึงเป็นทางที่จะเปลี่ยนฐานการแข่งขันในตลาดนี้ สำหรับตลาดที่อยู่ในสหภาพยุโรป ระเบียบ EUDR ทำให้ความสามารถในการตรวจสอบย้อนกลับถึงแปลงปลูกเปลี่ยนจากจุดขายมาเป็นเงื่อนไขบังคับ ผู้ส่งออกที่เตรียมระบบเอกสารได้ก่อนจะได้เปรียบในช่วงเปลี่ยนผ่าน ขณะที่ผู้ที่เตรียมไม่ทันจะเสียส่วนแบ่งให้คู่แข่งที่พร้อมกว่า โดยที่คุณภาพเนื้อยางมิได้เป็นตัวตัดสินเลย

ข้อเสนอแนะด้านการติดตาม — ตัวชี้วัดที่ควรเฝ้าระวังในตลาดนี้มีสามตัวที่วัดซ้ำได้ทุกปีจากข้อมูลชุดเดียวกับรายงานฉบับนี้ ตัวแรกคือส่วนแบ่งของอิตาลี ซึ่งเพิ่มขึ้น 1.06 จุดในรอบห้าปีที่ผ่านมา ตัวที่สองคือส่วนต่างราคาต่อตันระหว่างไทยกับโกตดิวัวร์ ซึ่งขณะนี้อยู่ที่ 38.0% และตัวที่สามคือปริมาณเนื้อยางแห้งที่ไทยส่งเข้าตลาดนี้รายปี เพราะปริมาณมักเคลื่อนไหวก่อนส่วนแบ่งหนึ่งถึงสองปี จึงเป็นสัญญาณเตือนที่มาถึงเร็วที่สุด หากตัวใดตัวหนึ่งเคลื่อนผิดทิศทางต่อเนื่องสองปี ควรทบทวนแนวทางการเข้าตลาดนี้ก่อนที่ส่วนแบ่งจะเปลี่ยนจนเห็นได้ในตัวเลข

7.1 เส้นทางจากหลักฐานสู่ข้อเสนอแนะ

คอลัมน์ซ้ายอ่านได้จากตารางในเล่มนี้โดยตรง คอลัมน์กลางเป็นการตีความ และคอลัมน์ขวาเป็นข้อเสนอที่ตามมาจากการตีความนั้น